Samarkand, we zijn er!

Zodra de deuren van de luchthaven opengaan, overvalt het je meteen, de zinderende, droge hitte van Samarkand die als een warme deken om je heen slaat. Half slaperig na een hobbelige korte nacht in het vliegtuig stappen we in de taxi richting ons hotel. En dan, nog voordat we goed en wel beseffen dat we er zijn, gebeurt het. gewoon langs de weg, even een snelle blik naar links rijden we zomaar ineens langs het Registan. Gewoon in alle ochtendglorie te zien vanaf de straat, we stoppen er niet, de taxichauffeur neemt geen gas terug het is er gewoon. Op dat moment kreeg ik echt even een brok in mijn keel: we zijn er, ik sta eindelijk oog in oog met de Zijderoute.

Het Registan is zonder twijfel het magische hart van de stad, maar Samarkand heeft zóveel meer te bieden dan alleen dit wereldberoemde plein. Ik durf het bijna niet te zeggen na al die jaren dromen van dit plein, misschien is het niet eens het hoogtepunt van ons bezoek aan Samarkand. In deze blog deel ik mijn ultieme highlights, leuke plekken om te eten en waar te slapen in deze indrukwekkende stad!

Legende in azuurblauw en goud

Samarkand is niet zomaar een stad; het is een legende in azuurblauw en goud. Als een van de oudste onafgebroken bewoonde steden ter wereld werd zij al in de 7e eeuw v.Chr. gesticht door de Sogdiërs onder de naam Marakanda. Daarmee is zij ouder dan het oude Rome en was zij al een bloeiende metropool toen Alexander de Grote haar in 329 v.Chr. veroverde. Hij vatte haar schoonheid treffend samen: “Alles wat ik over de stad heb gehoord is waar, behalve dat ze nog mooier is dan ik dacht.”

De stad dankt haar mythische status aan haar ligging op het kruispunt van de Zijderoute. Eeuwenlang was Samarkand de smeltkroes waar karavanen uit China, India en Perzië elkaar ontmoetten. Het was niet alleen een handelscentrum voor zijde en specerijen, maar ook een broedplaats voor wetenschap, religie en kunst.

Haar absolute gouden eeuw beleefde de stad in de 14e eeuw onder de krijgsheer Amir Timur. In 1370 riep hij Samarkand uit tot hoofdstad van zijn gigantische imperium. Timur was geobsedeerd door schoonheid en macht; hij bracht de beste bouwmeesters, kunstenaars en astronomen uit zijn hele rijk naar de stad om haar te verfraaien. De monumentale bouwwerken die we vandaag de dag nog bewonderen, zoals het wereldberoemde Registan-plein en de blauwe necropolis Shah-i-Zinda, zijn de tastbare getuigen van zijn ambitie.

Maar de grandeur van Samarkand reikte veel verder dan louter militaire macht en uiterlijk vertoon. Onder Timurs kleinzoon, de verlichte astronoom-koning Ulugh Beg, transformeerde de stad in de 15e eeuw tot een van de belangrijkste wetenschappelijke epicentra ter wereld. Terwijl Europa nog in de late middeleeuwen zat, liet Ulugh Beg op het Registan een baanbrekende madrassa (universiteit) bouwen waar niet alleen theologie, maar vooral wiskunde en astronomie werden onderwezen. Buiten de stadsmuren verrees zijn beroemde observatorium met een gigantische marmeren sextant, waarmee hij de stand van ruim duizend sterren en de exacte lengte van het zonnejaar tot op enkele seconden nauwkeurig berekende — zónder telescoop. Het maakt Samarkand tot een plek met een ongekende historische gelaagdheid: een stad die niet alleen veroverde met het zwaard, maar ook de wereld verlichtte met wetenschap en intellect.

De geschiedenis van Samarkand is er een van uitersten: van de verwoestingen door Dzjengis Khan tot de wederopbouw door de Timoeriden, en van de Russische tsaristische invloeden tot de utilitaire betonarchitectuur uit het Sovjet-tijdperk. Deze contrasten geven de skyline haar unieke karakter: een plek waar turquoise koepels en eeuwenoude mausoleums trots overeind staan te midden van de sporen van een moderner verleden. Samarkand blijft, 2700 jaar na haar stichting, de onbetwiste parel van Centraal-Azië.

De bezienswaardigheden liggen in een strook van oost naar west door de stad.

Samarkand is een uitgestrekte stad dus je hebt taxi’s nodig om alle bezienswaardigheden te kunnen bezoeken. Een fiets kan ook, maar in de hitte van de zomer niet de beste optie. Taxi’s zijn makkelijk te boeken met de Yandex taxi app.

Het is heet in juli in Samarkand. Gemiddeld is het 35-40 graden en zonnig. Het regent eigenlijk nooit in deze periode. De nachten zijn vaak wel koel waarbij de temperatuur onder de 20 graden kan zakken. De uv belasting is hoog, dus draag bedekkende kleding en smeer je goed in.

Bezienswaardigheden in Samarkand

1. Het Registan

Als ik dit nu weer zit te schrijven, kom ik eigenlijk meteen weer tot dezelfde conclusie: het Registan is en blijft de absolute nummer één van Samarkand. Wat een krankzinnig mooi plein. We reden er op onze eerste ochtend al even langs vanuit de auto, wat toen al indrukwekkend was, maar als je er eenmaal écht voorstaat en omhoog kijkt, weet je simpelweg niet waar je moet kijken. In deze tijd zou je bijna denken dat dit soort bouwwerken uit een computer zijn gerold, maar het is echt. Het is zo groot, mooi en gedetailleerd dat het bijna onwerkelijk voelt. Het grote plein wordt omringd door drie adembenemende madrassa’s en fungeerde hiermee letterlijk als het kruispunt van de Zijderoute, waar handelaren uit alle windstreken elkaar eeuwenlang kruisten.

Omdat dit de drukste plek van de stad is, is het slim om je bezoek handig in te plannen. Plan het liever niet op je allerlaatste dag, want het plein kan af en toe tijdelijk worden afgesloten voor evenementen. Wij besloten op onze eerste volle dag meteen een kaartje te kopen; het fijne is dat je met datzelfde ticket de hele dag door het poortje naar binnen en naar buiten kunt lopen. Zo begonnen we ’s ochtends vroeg meteen bij openingstijd om de eerste twee madrassa’s op ons gemak te bekijken. Rond 11:30 uur liep het plein door de brandende hitte bijna helemaal leeg. Dan zet je je schrap voor een warm rondje over de stenen, maar het grote voordeel is wel dat je er toen bijna helemaal alleen liep.

Aan het einde van de middag kwamen we weer terug voor de derde madrassa en om te genieten van het magische gouden uur, waarin de laatste zonnestralen de duizenden blauwe tegeltjes prachtig laten schitteren. Leuk om te weten: er is een speciaal uitzichtplatform waar zowel toeristen als enthousiaste lokale bewoners en bruidsparen door elkaar heen staan om de mooiste foto’s van het plein te maken. De binnenplaatsen van de madrassa’s staan tegenwoordig vol met kleine souvenirwinkeltjes, maar erg ergens naar binnen loont: wij scoorden in een van die winkeltjes onverwacht een ontzettend goede espresso en raakten meteen aan de praat met een local die enthousiast begon over het wk voetbal en die ons meer vertelde over het leven in Samarkand. Vergeet tenslotte niet om ’s avonds nog eens terug te komen wanneer het plein verlicht is, het was misschien niet onze smaak maar toch leuk ok even langs te lopen. Het is dan ook gezellig druk met locals die daar samenkomen.

2. Shah-i-Zinda

Ik had online al gelezen dat dit wel eens het mooiste steegje ter wereld zou kunnen zijn, en dat klopt! De eerste minuten in het steegje weet je echt niet waar je moet kijken; met open mond lopen we rond. Dat dit bestaat… en dat dit nog steeds overeind staat!

Het steegje loopt in nog geen 200 meter omhoog, met aan beide kanten tot in de puntjes versierde mausoleums. We vragen ons even af of we aan 2,5 uur tot sluitingstijd wel genoeg hebben (dat is zat hoor, we moeten ook niet overdrijven). Shah-i-Zinda is een uniek complex op de zuidelijke helling van de oude stad, tussen het Registan en het observatorium in. De fundamenten gaan terug tot de 11e eeuw onder de Karakhaniden, maar haar huidige, adembenemende gezicht dankt de plek vooral aan de Timuridische prinsessen, echtgenotes en zussen van de heerser. Zij lieten hier hun familiegraven optrekken rondom het vermeende heiligdom van Kusam ibn Abbas, een neef van de profeet Mohammed.

Overal zie je prachtige combinaties van kobaltblauwe en turkooizen geglazuurde tegels, gebeeldhouwd terracotta, ingewikkelde geometrische mozaïeken en verfijnde kalligrafie met Koranteksten en poëzie. Het meest fascinerende is dat je de gelaagdheid van de geschiedenis kunt aflezen: de voorzijde is keizerlijk versierd, terwijl de achterste muren die niet in het zicht stonden zijn gelaten in eenvoudiger, pre-Mongools metselwerk.

Wel moet je even door een typisch moderne gewaarwording heen bijten: Shah-i-Zinda is inmiddels een absolute magneet voor contentmakers. Overal staan mensen in de rij voor de perfecte ‘Instagram-foto’. Omdat het officieel een heilig grafcomplex is, gelden er strenge kledingregels en moet iedereen bedekt naar binnen. Mij stoort het dat mensen dit negeren voor een goede foto. Maar goed, als je iets verder doorloopt en de mausoleums ook écht van binnen bekijkt, vergeet je dat snel weer.

De moskee van het complex is heel bijzonder; gelovigen komen hier nog steeds naartoe om te bidden. Binnen was ik even in de war doordat de mihrab (de nis die de bidrichting aangeeft) ineens een heel andere kant op wees dan verwacht. Logisch natuurlijk: je zit hier ergens midden in Centraal-Azië en de Kaaba in Mekka ligt vanuit hier een heel stuk westelijker dan we vanuit Nederland gewend zijn! Het zal de hitte wel geweest zijn…

3. Ulugh beg observatory

Het Ulugh Beg Observatorium was onze eerste stop, aangezien het iets verder uit het centrum ligt. Handig om te weten: op de terugweg kun je meteen mooi door naar Shah-i-Zinda om die bij zonsondergang mee te pakken. Het ligt op een heuvel in het groen, dus een fijne stop voor het einde van de middag als het nog warm is.

Terwijl middeleeuwse vorsten in Europa zich in die tijd vooral bezighielden met ridders en kastelen, bouwde de astronomische koning Ulugh Beg (1394-1449) hier in Samarkand aan de toekomst. Als kleinzoon van de brute veroveraar Timoer Lenk koos hij niet voor het zwaard, maar voor de sterren. In 1424 verrees hier een indrukwekkend rond gebouw van drie verdiepingen hoog, versierd met blauwe mozaïeken. Het was destijds een soort middeleeuwse supercomputer: de muren waren beschilderd als een planetarium met kaarten van de sterrenhemel, planeten en zelfs de aardbol.

Dit is helaas niet meer zichtbaar, maar wat je nog wél kunt zien is het instrument waarmee hij de berekening deed: een gigantische, ondergrondse marmeren sextant met graden en tekens. Hiermee berekende Ulugh Beg in 1428 de lengte van een sterrenjaar op 365 dagen, 6 uur, 10 minuten en 8 seconden. Dat is omgerekend slechts 62 seconden verschil met de moderne satellietmetingen van nu! Dat hij dit in de vijftiende eeuw presteerde zónder enige vorm van glas of lenzen, is bijna niet te bevatten. Wij zijn dan ook meerdere keren teruggelopen naar de sextant om toch nog een keer te kijken hoe je dat in vredesnaam zou doen. Gelukkig is er ook een klein museum waar dit helder wordt uitgelegd.

4. Gur-E-Amir Mausoleum

Na al dat overweldigende blauw dachten we bijna dat we alles wel gezien hadden, maar toch mag je het Gur-e-Amir mausoleum absoluut niet overslaan. Wij waren hier tijdens het gouden uur, en dat is echt een aanrader aangezien de koepel dan mooi glanst in de zon.

Het is vooral de moeite waard omdat dit de laatste rustplaats is van Amir Timur zelf. Oorspronkelijk was het complex gebouwd door Timurs kleinzoon, Mohammed Sultan, om jonge elites te onderwijzen. Maar toen deze kleinzoon in 1403 plotseling overleed, werd het omgebouwd tot mausoleum. En toen Timur zelf in 1405 onverwacht overleed tijdens een winterveldtocht, werd dit ook zijn definitieve graf.

Binnen is het mooi versierd met marmer, een sterrenhemel van goud en blauwe mozaïeken. Toch voelt het ergens ook wat soberder en rauwer dan het Registan of Shah-i-Zinda, zeker omdat delen van het complex niet gerestaureerd zijn. Maar de historie maakt het bijzonder, en leuk weetje… het ontwerp van deze koepel stond later model voor wereldberoemde monumenten als de Taj Mahal in India!

5. Bibi-Khanym Moskee

Voor ons een kort bezoek maar zeer de moeite waard is de Bibi-Khanym Moskee. De moskee is groot en indrukwekkend. Je ziet hem van verre al liggen. Omdat het complex zo groot is was het bij de bouw al niet stabiel en de enorme poortgebouwen en koepels bezweken in de loop der eeuwen verder onder aardbevingen, totdat een grootscheepse restauratie in de jaren ’70 het complex weer in zijn huidige glorie herstelde.

Lekker eten in Samarkand

in Samarkand kan je heerlijk eten, van westerse gerechten tot de meest fantastische Plov. Wij aten echt geweldige Plov vlak bij ons hotel. De eigenaar spreekt een beetje Engels waardoor je net een klein gesprekje kan voeren. het restaurant zelf stelt weinig voor maar het heeft een heerlijk overdekt terras en er wordt traditioneel eten bereid, het restaurant heet Bahrom en zit vast aan het old palace hotel. Blijkbaar vinden de locals het hier ook lekker want er wordt ook veel eten afgehaald en bezorgd!

Waar je ook leuk kunt eten is vlak bij de Bibi-Khanym moskee. Wij aten hier heerlijke Samsa’s met huisgemaakte limonade. De hele straat is gezellig druk. Ook rond het Registan zijn leuke eetgelegenheden. Natuurlijk is het allemaal wat toeristisch maar dat is soms ook wel lekker!

Waar overnachten?

Samarkan heeft genoeg leuke hotels en guesthouses. Wij sliepen in het Jahongir Premium hotel op loopafstand van het Registan, de perfecte locatie dus! Het hotel ligt in een zijstraat van de drukke hoofdstraat in een nauw steegje, heerlijk rustig dus. Als je eenmaal door de deur bent kom je op een prachtige binnenplaats met rijk versierde galerijen waarachter de kleine maar comfortabele kamers liggen. De kamers hebben goede airco wat in de hete zomer heel fijn is! Het ontbijt is uitgebreid en het personeel is (net als overal in Oezbekistan) heel vriendelijk en spreekt goed Engels. Voor ons een hele fijne eerste overnachtingsplek.

Zoek je een goedkopere plek maar nog steeds centraal gelegen dan zou ik eens kijken bij Avlod guesthouse. Een lokaal guesthouse met vriendelijke eigenaren. Wil je juist wat meer luxe en een zwembad dan zit je al gauw wat verder uit het centrum. Orient star hotel is dan een goede optie.